غفلت از سفرهاي دريايي

سفرهاي دريايي جذابيت هاي آشكار و پنهان دارد. اين نوع سفرها در كشورهاي توسعه يافته بسيار با ارزش تلقي مي شوند و آمارهاي نشان دهنده رشد روزافزون تقاضاي مسافرت هاي دريايي است. تبليغات شركت هاي بزرگ و سرمايه گذاري آنها در اين زمينه نمايانگر وجود مشاغل فراواني است كه به كار پشتيباني و خدمات رساني به مسافران دريايي مشغول هستند.

رشد سفرهاي دريايي در شمال اروپا از ديگر نقاط محسوس تر است، به طوري كه در تابستان ترافيك كشتي ها در بنادر به حداكثر مي رسد. به عنوان مثال در بندر تالين (كشور استونيا) در هر 5 تا 10 دقيقه يك كشتي وارد و يا از آن خارج مي شود.

مزيت سفرهاي دريايي در كشور ما البته به وفور وجود دارد و رويكرد مناسب به اين موضوع مي تواند زمينه هاي اشتغال زايي و توسعه قابل توجهي را نصيب مردم كند. غفلت ما از دريا آنجايي آشكار مي شود كه با نگاهي به 3000 كيلومتر سواحل شمال و جنوب درمي يابيم كار حمل و نقل دريايي در جذب مسافر و رونق صنعت توريسم كارنامه موفقي نداشته است.

با پاگرفتن كشتي هاي مسافربري،

دفاتر خدمات مسافرتي تخصصي مي توانند در اين بخش بسيار فعال شوند.

يكي از مسائل مهم رشد نايافتگي حمل و نقل دريايي، را بايد عدم تطابق خدمات اين صنعت با ساير خدمات حمل و نقل دانست. چرا كه بين بخش هاي مختلف حمل و نقل هيچ گونه تناسب رشدي ديده نيم شود. مثلاً در دريا باعث تأسف است كه هنوز شاهد روش هاي سنتي حمل و نقل هستيم و لنج هاي فرسوده عمده ترين مسئوليت جابجايي مسافران را بر عهده دارند.

اين موضوع مي تواند فاجعه آفرين باشد. به فرض اگر يك تانكر 500 هزارتني وارد تنگه ي هرمز شود و قصد رفتن به جزيره خارج را داشته باشد. يك لنج كوچك به راحتي مي تواند مانعي بر سر راه آن باشد. سال گذشته ايران توانست با الحاق به فهرست سفيد سازماني جهاني دريانوردي يعني كنوانسيون 95STCW پيمان استانداردهاي آموزش صدور گواهي نامه و نگهباني در دريا تا حدودي دغدغه نبود ايمني در دريا را از خود دور كند. اين كنوانسيون كشورها را ملزم مي كنذ تا افسران و ملوانان مطابق با استانداردهاي بين المللي آموزش ببينند. ملواناني كه برروي لنج هاي سنتي كار مي كنند و به جابجايي مسافر مشغول هستند تجربيات خود را سينه به سينه از پدران خود فرا مي گرفتن ولي با الزامي شدن اجراي اين كنوانسيون سازمان بنادر و كشتيراني موظف است از تردد شناورهاي لنج داران سنتي كه دوره آموزش استاندارد را نگذرانده اند، خودداري كند. به اين ترتيب اگر لنجي به دوبي برود بازرس بندر اين اختيار را دارد در همان مكان لنج را توقيف كند.

كشتي سازان ايراني به بازار آمده اند

براي روشن شدن بهتر قضيه، از كشتي هاي موسوم به «كروز» ياد مي كنيم كه در دنيا زبانزد خاص و عام است. اين كشتي ها در واقع شهر هتل هاي شناوري هستند كه علاوه بر تسهيلات و امكانات هتل هاي موجود در خشكي، امكان جابجائي و بازديد از كشورهاي مختلف را براي مسافران فراهم مي سازند و تمام امكانات براي زندگي چند ماهه را مهيا كرده اند.

«توروس» سريع ترين كشتي روروومسافري دنيا در درياردكشتي سازي بندر جنوا ايتاليا ساخته شده و حجم عمده اي از مسافرت هاي دريايي بين ايتاليا و كشورهاي اطراف را بر عهده گرفته است.

«توروس» مي تواند 1800 مسافر را در خود جاي دهد، پله هيا برقي و آسانسورها امكان جابجايي مسافران را برقرار گرده اند و در صورت بروز حادثه در كمتر از 15 دقيقه تمام مسافران بدون هيچ نگراني تخليه مي شوند. فناوري نوين و علم ارتباطات باعث شده است تا ديگر هيچگاه حوادث ناگوار و دهشتناكي چون غرق كشتي تايتانيك رخ ندهد.

«توروس» را بايد شاهكار صنعت كشتي سازي به شمار آورد. اين كشتي مي تواند 460 خودرو را در خود بگنجاند. امكان اين را دارد كه از سه دروازه بزرگ خود همزمان بارگيري كند. حتي اين كشتي در مواقعي كه منظور بارگيري براي حمل و نقل بار باشد مي تواند 30 كاميون 30 تني را همراه با 100 خودرو در خود جاي دهد و با 4 موتور ديزلي و دو موتوربين گازي 95 هزار اسب بخار فدرت توليد كند.

به اين ترتيب كه حجم جابجايي مسافران از طريق دريا و آراه ها تا چه اندازه براي جوامع توسعه يافته اهميت دارد كه براي ساخت چنين شناورهايي سرمايه گذاري هاي هنگفت انجام داده اند. حال آنكه در كشور ما به دليل فقدان نگاه عميق به سفرهاي دريايي و عدم سرمايه گذاري و مدريت در اين زمينه بخش قرين به اكثريت مردم از سفرهاي دريايي محروم هستند.

اين موضوع به رشدنايافتگي فرهنگ دريايي نيز البته مربوط مي شود و به دليل تمركز بسيار شديدي كه وجود دارد مردم جذب شهرهاي بزرگ شده اند و از اين امكانات محروم و ناآگاه مانمده اند. به اين ترتيب تفاوت ها آشكار مي شود: گروهي شهرهاي شناور مي سازند از اوقات زيايد كه برروي دريا سپري مي كنند لذت مي برند و در كشور ما، مردم در شهرها شناور باقي مي مانند، آلودگي نوش جان مي كنند و از اوقات فراغت و تنوع شيوه هاي مسافرت بي بهره مي مانند.

بالاخره بايد تغيير در نگرش را پذيرفت همانطور كه اشاره شد وجود خطوط منظم كشتيراني مسافربري مشاغل مختلف را در كشورهاي توسعه يافته مسئوليت ايجاد امكانات و تسهيلات و برنامه ريزي اين كشتي ها بر عهده نمايندگي هاي آنان در بنادر است.

وجود اين نمايندگي ها با توجه به ترافيك سنگين كشتي هاي كروز در برخي بنادر و در بعضي ماه هاي سال بسيار ارزشمند است. به طور كلي اين نمايندگي ها هستند كه در شلوغ ترين روزهاي سال برنامه ي مسافران و كشتي ها را به طور دقيق و بدون كمترين كاستي هماهنگ مي كنند. البته نحوه خدمات رساني در كشتي هاي كروز با عرف و قوانين كشور ما مغايرت هايي دارد اما بخش بيشتر بررسي باز و كارهاي جذب مسافر و اتصال قطب هاي مسافرتي توسط شناورهاي كوچك است كه مي تواند بخش هاي مختلف گردشگري دريايي را از نظر اقتصادي بارور كند.

در دنيا رشد كشتي ها در اندازه و تجهيزات به صورت معجزه آسايي رو به افزايش است. در ايران ساخت شناورهاي 70 تا 100 نفره به تازگي آغاز شده است. به دليل نبودن سازوكارها، حمايتن كافي و منطقي از بخش خصوصي نمي شود و آنها همواره نسبت به سرمايه گذاري در بخش حمل و نقل دريايي دلسرد بوده اند. همچنين سرمايه گذاران خارجي نيز با وجود توانايي لازم براي كار، هعمواره انگيزه اي براي سرمايه گذاري نداشته اند و ترجيح داده اند در بخش صنايع نفت و گاز سرمايه گذاري كنند كه با حمايت هاي دولتي طرف هستند كه سود آن به مراتب بهتر از اين گونه بخش هاست. بدين ترتيب شاهديم در كشور ما در بسياري از موارد صنايع درجا زده اند و رشد نامحسوسي داشته اند.

اما به هر حال ساخت و راه اندازي كشتي هاي تحت كلاس و قابل تردد در خليج فارس از جمله تلاش هاي مهمي است كه صورت گرفته است. سه شركت كشتي راني در حال حاضر در اين رابطه فعاليت مي كنند. شركت «طاووس بهشت كيش»، «والفجر 8» و «فتح المبين».

از شناورهاي قابل قبول و تحت كلاس مي توان از كشتي هاي «كاتاماران» نام برد كه در اختيار شركت هاي كشتيراني مسافربري است. «كاتاماران»‌در ايران در مقاطعي با موفقيت هايي روبرو بوده اند، شركت اروندان به عنوان يك سازنده و سرمايه گذار داخلي حدود دو سال پيش پس از كشمكش هيا فراوان بين موافقان و مخالفان، توانست فعاليت خود را با همكاري والفجر 8 براي ساخت «كاتاماران» ها آغاز كند. در زمينه ساخت كشتي در ايران مخالفان بسياري هستند كه عقيده دارند ساخت آن در خارج آسانتر، سريعتر و مطمئن تر است و صرفه جويي هاي اقتصادي براي شركت كشتيراني به عنوان يك بنگاه اقتصادي در پي دارد. سازندگان داخلي به دليل اينكه در مرحله گذار انتقال فناوري قرار داشته اند نتوانسته اند به درستي به نياز اين بنگاه هاي اقتصادي پاسخ دهند و تأخير در تحويل به موقع اين كشتي ها شركت هاي كشتيراني را با مشكلات عديده اي روبرو مي كند.

از ديگر شركت هاي كشتي ساز كه به زودي محصولاتش را به آبهاي خليج فارس روانه يم كند شركت شناورسازي كرمان است. اين شركت پس از ساخت شناورهيا صيادي باري به عرصه ساخت شناورهاي مسافربري وارد شده است. اين شركت به زودي كشتي مسافري هفتاد نفره را كه از جنس فايبرگلاس است تحويل كشتي راني والفجر 8 مي دهد. از ديگر شركت هاي كشتيراني در خليج فارس، كشتي راني طاووس است. اين شركت كه توسط بخش خصوصي اداره مي شود فعاليت خود را با خريد دو فروند كشتي نروژي آغاز كرد و به مسافربري در مسير آبادان – كويت و بوشهر، قطر و بحرين مشغول شده است.

مديريت اين شركت كشتي راني اعتقاد دارد كه فعاليت كشتي هاي مسافربري در حوزه خليج فارس مي تواند جايگزين سفرهاي هوايي شود و در اين راه آينده اي درخشان را براي ايران پيش بيني مي كند.

اما در درياي خزر با وجود جاذبه هاي توريستي بسيار، هيچ حركت قابل توجهي در زمينه مسافرت دريايي ديده نمي شود و كشتي ميرزاكوچك خان كه زماني بين بندر انزلي و باكو در رفت و آمد بود بدليل ضرردهي سال هاست كه لنگر انداخته است. هم اكنون شذركت كشتي راني دريايي خزر از شركتهاي وابسته به كشتيراني جمهوري اسلامي ايران در حال بررسي و مذاكره براي بكارگيري شناورهاي فايبرگلاس خارجي در درياي خزر است.

جا دارد كه مسئولان به فكر اخياي مسافرت هاي دريايي در درياي خزر باشند. البته اين موضوع كاملاً واضح است كه وجود دو يا سه كارخانه كشتي سازي و كشتي راني محدودي كه در ايران فعاليت مي كنند نمي تواند جوابگوي تقاضاي سفر دريايي در ايران باشد و رشد اين صنعت امكان پذير نخواهد بود.

به نظر مي رسد وقت آن رسيده است كه مجموعه مديريتي صنعت گردشگري كشور با نگاهي عميق و دقيق به مسافرت هاي دريايي نظر افكند و بنادر كشور نيز متقابلاً خود را براي پهلوگيري شناورهاي متعدد مسافربري در عرصه آبهاي خليج فاري و درياي خزر آماده كند.